Ondermolen D en Bovenmolen E


1 - INFORMATIE ONDERMOLEN  D

Ondermolen D werd waarschijnlijk omstreeks 1635 gebouwd. 

Tezamen met ondermolen C vormt hij de onderste trap van een tweehoog malende gang molens, die de binnenboezem van de Schermer afmaalde op de Schermerboezem. 

Voor 1850 was deze molen met de naastgelegen molen C middenmolen van een driehoog malende gang schepradmolens. In die tijd werden de ondermolens A en B voor afbraak verkocht en kregen de middenmolens C en D andere waterlopen en langere vijzels, opdat zij een tweede en een derde trap konden vormen. Het heeft kennelijk niet buitengewoon voldaan, want er volgde geen ombouw van de diverse andere middenmolens van de Schermer. 

In 1926 is deze molen buiten bedrijf gesteld, maar aan het einde van de Tweede Wereldoorlog was de molen weer enige tijd in bedrijf: men heeft toen met veel moeite een paar molens die nog met elkaar in verbinding stonden maalvaardig weten te maken. 

Eens hielden 52 (later 50) windmolens De Schermer droog. In 1929 was hun rol uitgespeeld en werden de meeste gesloopt; enkele gingen door brand verloren. Thans resteren er nog 11. 

Meer dan elders is dat te zien in en om deze molen: in 1969/70 werd Ondermolen D maalvaardig gerestaureerd en in gebruik genomen als museum. 

Beneden is de authentieke 19e-eeuwse molenaarswoning te bezichtigen. Vele oude gebruiksvoorwerpen sieren de kamers. De zolders herbergen een uitgebreide collectie molenmakersgereedschappen. De molen kan tot in de kap beklommen worden.

In de ontvangstruimte naast de molen wordt een film-/diaserie in vijf talen vertoond. Voor een in verhouding laag bedrag krijgt men hier een uitstekend beeld van wonen en werken in een poldermolen en van droogmakerijen in het algemeen. 

De bovenkolk is voorzien van een overstort; in de praktijk maalt deze molen vrijwel uitsluitend in circuit.

Deze molen onderging, hoewel zelf maalvaardig, ook een beurt in het kader van met maalvaardig maken van alle Schermermmolens. Hier is de bestaande houten vijzel geheel vernieuwd, de kapconstructie met ijzerwerk verstevigd en zijn drie velden nieuw riet aangebracht (in de recordtijd van 4 ½ dag  Één opmerkelijk feit van recentere datum: op 27 augustus 2005 raakte de vijzel door een houten balk geblokkeerd en sloeg vast. Als gevolg draaide de koningspil af en raakten ook bovenwiel en -schijf beschadigd. Oorzaak was een (vermoedelijk opzettelijk in de vijzel gegooide) houten balk. Persoonlijke ongelukken deden zich niet voor. Eind maart 2006 was de schade hersteld en was de molen weer maalvaardig.

Bron: Tekst > Molendatabase

2 - INFORMATIE BOVENMOLEN  E

Bovenmolen E is hier in 1636 gebouwd; daarvoor maakte deze molen enige jaren deel uit van een uit vier molens bestaande tweegang, die bij Rustenburg stond. Die gang was eind 1633, begin 1634 daar geplaatst. 

Met de Ondermolens C en D en (de in 1936 afgebroken) Bovenmolen F maalde deze molen vanaf 1850 tweehoog op de Schermerboezem. Tot 1850 stonden hier namelijk ook twee ondermolens, de A en B, die toen voor afbraak werden verkocht. Geprobeerd werd namelijk, of het mogelijk was van de viertraps- een drietrapsbemaling te maken. Kennelijk was dit geen succes, want het bleef beperkt tot deze groep. 

Bovenmolen E werd in 1926 buiten bedrijf gesteld maar is aan het eind van de Tweede Wereldoorlog weer voor enige tijd in gebruik geweest.

In 1968-1969 vond restauratie plaats waarbij onder andere een houten vijzel werd geplaatst. Deze werd in 1993 vervangen door een stalen exemplaar, dat echter qua constructie niet voldeed.

In het kader van de grote restauratieronde voor alle Schermermolens is ook Bovenmolen E onderhanden genomen: beide roeden werden gerepareerd en van een minder vlakke zeeg voorzien, enige stukken ondertafelement en vier velden riet vernieuwd. Heel belangrijk: de niet goed functionerende stalen vijzel werd weer vervangen door een houten exemplaar. Die vijzel blijkt het wel aan te kunnen.

Bron: Tekst > Molendatabase


Tijdlijn-foto’s van ondermolen D en bovenmolen E aan de Noordervaart bij Schermerhorn.

  1. foto 1949.
  2. foto 1963
  3. foto 28 april 1970
  4. foto 1971
  5. foto 21 februari 2011
  6. foto 26 mei 2015.

© Foto’s: 

  • Met vermelding : © F. Oudejans - Foto’s met toestemming geplaatst
  • Foto-restauraties bewerking en inkleuring: © Jos Charlie
🇳🇱   © JOIR-2006-2023  |  Privacy   |   Disclaimer   Contact  | Site Map   |  🇳🇱  |